Bil ki hevâ, genel olarak, sonucu düşünmeden o andaki hazza çağırır.

Söz sahibi: İbnü’l-Cevzî

Selef ve Âlimler

Bil ki hevâ, genel olarak, sonucu düşünmeden o andaki hazza çağırır. Bu dünyada acı ve zarara yol açacak, ahiretteki hazlardan da mahrum bırakacak olsa bile arzulara derhal erişmeye teşvik eder. Akıllı kişi ise ardından acı getiren bir hazdan ve pişmanlık doğuran bir arzudan nefsini alıkoyar. Aklı övmek ve hevâyı yermek için bu kadarı bile yeterlidir. Çocuğun, onu helâke götürse bile arzuladığı şeyi tercih ettiğini görmez misin? Akıllı kişi, kendini bundan alıkoymasıyla ondan üstün olur; hevâya meyletme bakımından ise ikisi eşit olabilir. İnsan da hayvanlardan bu ölçüde, yani irade yetisiyle üstün kılınmıştır. Çünkü hayvanlar tabiatlarının gerektirdiğiyle kalır; sonuca bakmaz, işin varacağı yer üzerinde düşünmezler. Tabiatlarının çağırdığı besini önlerinde bulduklarında alır; dışkılama ve idrar yapma ihtiyacını da hangi zamana rastlarsa o zaman giderirler. İnsan ise aklıyla tabiatına hâkim olup bundan geri durur.